Chiến thắng Bạch Đằng năm 938

(Mùa đông năm 938 SCN)

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 là trận quyết chiến kết thúc hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Ngô Quyền đánh tan toàn bộ thủy quân Nam Hán ngay tại cửa sông Bạch Đằng, giết chết chủ tướng Lưu Hoằng Tháo, buộc vua Nam Hán phải bãi binh. Đây là chiến thắng quân sự có tính quyết định nhất trong lịch sử Việt Nam cổ đại.

1. Bối cảnh

Đầu thế kỷ X, nhà Đường sụp đổ (907), Trung Quốc rơi vào loạn lạc của thời Ngũ Đại Thập Quốc. Tại Giao Châu, năm 905 Khúc Thừa Dụ tự xưng Tiết độ sứ, mở ra thời kỳ tự chủ trên thực tế. Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán, nắm quyền cai trị Giao Châu.

Năm 937, tướng Kiều Công Tiễn phản bội, giết Dương Đình Nghệ để đoạt quyền, rồi lập tức cầu viện nhà Nam Hán (một trong mười nước thời Ngũ Đại, đóng đô ở Quảng Châu) để củng cố địa vị. Ngô Quyền - con rể Dương Đình Nghệ, đang cai quản Ái Châu (Thanh Hóa) - ngay lập tức kéo quân ra Bắc. Ông bắt và giết Kiều Công Tiễn trước khi quân Nam Hán kịp đổ bộ, rồi chủ động bố trí trận địa chờ địch.

2. Kế sách cọc Bạch Đằng

Sông Bạch Đằng (nay thuộc Quảng Ninh - Hải Phòng) là tuyến đường thủy huyết mạch từ biển vào đồng bằng Bắc Bộ. Con sông có chế độ thủy triều lên xuống mạnh - khi triều cường, mực nước dâng cao 2-3 m; khi triều rút, lòng sông trở nên cạn và đầy bãi lầy.

Ngô Quyền lợi dụng đặc điểm này, cho đóng hàng nghìn cọc gỗ lim và gỗ táu - đầu bịt sắt nhọn - xuống lòng sông tại những chỗ hiểm yếu, tính toán sao cho khi triều lên, đầu cọc ngập dưới nước và thuyền địch không thể phát hiện. Ông bố trí thủy quân nhỏ ra khiêu chiến, nhử thuyền Nam Hán vượt qua bãi cọc lúc triều lên, rồi chờ triều rút để tổng tấn công.

3. Diễn biến trận đánh

Cuối năm 938, vua Nam Hán Lưu Cung sai con trai là Lưu Hoằng Tháo thống lĩnh đoàn thuyền chiến lớn tiến vào cửa sông Bạch Đằng. Ngô Quyền cho một toán thuyền nhỏ ra đánh rồi giả vờ thua, nhử địch tiến sâu vào vùng cọc ngầm đúng lúc triều đang lên cao.

Khi nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền phát lệnh tổng tấn công. Quân ta từ hai bờ và từ phía sau đồng loạt xông ra. Thuyền Nam Hán lùi không được - bị cọc bọc sắt đâm thủng - tiến không xong vì bị chặn đầu. Phần lớn thuyền địch bị đắm hoặc mắc cạn trên bãi lầy. Lưu Hoằng Tháo tử trận. Vua Nam Hán Lưu Cung đang đóng quân ở biên giới chờ tin thắng lợi, nghe báo đại bại và con trai đã chết, đành thu quân rút về, không dám tái xâm lược.

4. Kết quả và ý nghĩa

Năm 939, Ngô Quyền lên ngôi vua, đóng đô tại Cổ Loa - cố đô của An Dương Vương - như một tuyên ngôn về sự tiếp nối chính thống dân tộc. Ông không dùng niên hiệu Trung Quốc, không nhận phong vương từ phương Bắc, khẳng định Việt Nam là một quốc gia độc lập hoàn toàn.

Chiến thắng Bạch Đằng 938 chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc (179 TCN - 938 SCN), mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài. Kế sách cọc ngầm kết hợp thủy triều thể hiện trí tuệ quân sự xuất sắc - tận dụng địa hình và thiên nhiên thay vì đối đầu trực diện với lực lượng đông hơn. Sông Bạch Đằng sau đó còn ghi dấu thêm hai chiến thắng vang dội: chống Tống năm 981 (Lê Hoàn) và chống Nguyên năm 1288 (Trần Hưng Đạo), trở thành dòng sông thiêng trong lịch sử dân tộc.