Tổng Tấn Công và Nổi Dậy Tết Mậu Thân (1968)

1. Bối cảnh chiến lược: Chiến tranh đang bế tắc

Đến cuối năm 1967, Mỹ đã có hơn 500.000 quân ở miền Nam Việt Nam và đang ném bom miền Bắc ồ ạt. Tướng William Westmoreland liên tục báo cáo về Washington rằng chiến tranh đang tiến đến "điểm sáng" và Mỹ đang thắng. Chính quyền Johnson tuyên bố chiến lược "tìm và diệt" (search and destroy) đang có kết quả^[1].

Trong thực tế, Mặt trận Giải phóng miền Nam và Quân đội Nhân dân Việt Nam đang lên kế hoạch cho một đòn chiến lược bất ngờ nhất trong lịch sử chiến tranh Việt Nam: đồng loạt tấn công vào đêm Tết — thời điểm mà cả hai phía thường ngừng chiến để đón năm mới^[2].

2. Kế hoạch: Tấn công 44 tỉnh thành cùng lúc

Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương Hà Nội quyết định: sử dụng Tết Mậu Thân (30-31 tháng 1 năm 1968) làm thời điểm phát động cuộc Tổng Tấn Công và Nổi Dậy^[2]. Mục tiêu:

• Tấn công đồng loạt vào 44 tỉnh, thành phố trên toàn miền Nam — kể cả Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng.
• Chiếm và giữ các cơ sở quan trọng, kích động quần chúng nổi dậy, gây rối loạn hậu phương địch.
• Phá vỡ huyền thoại rằng Mỹ và Sài Gòn đang kiểm soát tình hình — tạo áp lực chính trị buộc Mỹ phải đàm phán.

Để giữ bí mật, vũ khí được bí mật chuyển vào thành phố trong nhiều tháng trước — giấu trong quan tài, xe hàng, tủ quần áo...^[3]

3. Đêm Tết Mậu Thân: Sài Gòn bị đánh thẳng vào trung tâm

Đêm 30 tháng 1 năm 1968, đặc công Mặt trận Giải phóng miền Nam tấn công thẳng vào Đại sứ quán Mỹ tại Sài Gòn. Tường ngoài bị phá, một số đặc công lọt vào sân — cuộc giao chiến kéo dài suốt 6 tiếng đồng hồ ngay trong khuôn viên cơ quan ngoại giao mạnh nhất của siêu cường số 1 thế giới^[1].

Hình ảnh các đặc công trong sân Đại sứ quán Mỹ được truyền hình Mỹ phát trực tiếp vào phòng khách của hàng chục triệu gia đình Mỹ — tạo ra cú sốc tâm lý vô cùng lớn^[1]. Đài phát thanh Sài Gòn, Bộ Tổng tham mưu, dinh Độc Lập, nhiều sân bay và căn cứ quân sự đều bị tấn công đồng loạt.

4. Trận Huế: 25 ngày chiến đấu trong lòng thành phố

Tại Huế, quân Mặt trận Giải phóng chiếm được phần lớn thành phố, kể cả Thành nội (Cố đô Huế) và giữ trong 25 ngày (30/1 - 24/2/1968). Đây là trận đánh kéo dài nhất và khốc liệt nhất của Tết Mậu Thân. Quân Mỹ và VNCH phải phản kích từng tòa nhà, từng con phố — thiệt hại rất lớn cho cả hai phía^[4].

Trong ngọn lửa chiến tranh khốc liệt tại Huế, Tiểu đội nữ du kích "11 cô gái sông Hương" đã viết nên một huyền thoại bất tử về lòng quả cảm và sự hy sinh vô cùng bi tráng. Với tuổi đời còn rất trẻ, chỉ với vũ khí bộ binh thô sơ như AK, K44, mìn và lựu đạn, tiểu đội đã kiên cường bám trụ trận địa ở khu vực hữu ngạn sông Hương (tại các điểm mấu chốt như khách sạn Hương Giang, Đại học Sư phạm, chợ Cống, Xuân Phú), trực tiếp đối đầu và đánh lui nhiều đợt phản kích dữ dội của cả một tiểu đoàn lính Thủy đánh bộ Mỹ có xe tăng và máy bay yểm trợ^[5].

Cuộc bám trụ giành giật từng tấc đất đã diễn ra vô cùng khốc liệt và lấy đi xương máu của các nữ chiến sĩ. Trong trận đánh chặn địch đêm 11 rạng sáng 12-2-1968, hai chị Đỗ Thị Hoa và Hoàng Thị Sáu đã anh dũng hy sinh. Đến ngày 24-2-1968, ngày cuối cùng của chiến dịch tập kích đợt 1, thêm hai chị Hoàng Thị Xuân và Nguyễn Thị Diên ngã xuống khi làm nhiệm vụ. Sự can trường của các cô gái đã góp phần giam chân những đơn vị sừng sỏ nhất của đối phương, bảo vệ nhân dân và hỗ trợ các cánh quân chủ lực rút lui an toàn sau 26 ngày đêm làm chủ thành phố Huế.

Sau chiến dịch Mậu Thân, tiểu đội phát triển thành Trung đội võ trang Võ Thị Sáu và tiếp tục chiến đấu trên các mặt trận ác liệt. Cuộc kháng chiến sau đó tiếp tục chứng kiến sự hy sinh của hai người lãnh đạo cốt cán: Tiểu đội phó Nguyễn Thị Cúc (hy sinh ngày 15-9-1969) và Tiểu đội trưởng Phạm Thị Liên (hy sinh ngày 24-4-1972). Với những chiến công oanh liệt và sự xả thân cao cả đó, tập thể tiểu đội đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân^[5].

Sau khi tái chiếm Huế, phát hiện ra nhiều mồ chôn tập thể — hàng nghìn người bị giết trong thời gian quân Mặt trận kiểm soát thành phố. Đây là một trong những sự kiện gây tranh cãi và ám ảnh nhất trong chiến tranh Việt Nam^[1].

5. Kết quả quân sự: Thất bại chiến thuật, thắng lợi chiến lược

Về mặt quân sự thuần túy, Tết Mậu Thân là thất bại nặng nề của Mặt trận Giải phóng. Các cuộc tấn công đều bị đẩy lui trong vòng vài tuần đến vài tháng. Tổn thất nhân lực cực kỳ lớn — ước tính 40.000 - 58.000 bộ đội Mặt trận và quân chính quy tử trận^[6]. Lực lượng du kích miền Nam bị tổn thất nghiêm trọng và mất nhiều năm để hồi phục.

Nhưng về mặt chiến lược chính trị, Tết Mậu Thân là chiến thắng vang dội. Toàn bộ lời tuyên bố của chính quyền Johnson rằng "Mỹ đang thắng" bị phá sản trước mắt toàn bộ nhân dân Mỹ. Tỷ lệ ủng hộ chiến tranh ở Mỹ sụt giảm mạnh^[1]. Nhà báo huyền thoại Walter Cronkite — "ông cụ đáng tin nhất nước Mỹ" — sau khi đến thăm Việt Nam, tuyên bố trên truyền hình: "Chiến tranh này là bế tắc."^[7] Tổng thống Johnson nghe xong, nói với cố vấn: "Nếu mất Cronkite, tôi đã mất nước Mỹ."

Ngày 31/3/1968, Johnson tuyên bố dừng ném bom miền Bắc và từ chối tái tranh cử — thừa nhận thất bại chính trị. Đàm phán Paris bắt đầu tháng 5/1968^[2].

6. Ký ức bi tráng dưới lòng đất Sài Gòn: Hố chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng

Minh chứng đau thương và kiêu hùng nhất cho tính chất khốc liệt của mặt trận Sài Gòn nằm ngay dưới lòng đất của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (quận 10, TP.HCM) — nơi trước đây là nghĩa địa Chí Hòa (hay nghĩa địa Đô Thành)^[8].

Trong những ngày đầu xuân 1968, các mũi tiến công của quân giải phóng đánh thẳng vào nội đô đối mặt với hỏa lực áp đảo của đối phương. Nhiều chiến sĩ hy sinh không mang theo giấy tờ tùy thân hoặc không thể rút xác. Thi thể của hàng trăm anh hùng ngã xuống đã bị đối phương gom lại bằng xe tải, chôn vội vã dọc theo các rãnh đất dài được đào sẵn trong nghĩa địa. Trận đánh ác liệt đến mức lòng đất nơi đây đã ôm trọn một hố chôn tập thể khổng lồ của các liệt sĩ và đồng bào yêu nước^[8].

Năm 1987, trong quá trình cải tạo mặt bằng tại công viên Lê Thị Riêng, lực lượng thi công làm lộ ra hàng loạt dấu tích: xương cốt, những mảnh áo sờn rách, dép cao su, băng đạn và cả lựu đạn còn sót lại của những người lính năm 1968^[9].

Đến nay, nhằm thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", Nhà nước cùng Bộ Tư lệnh TP.HCM đã và đang triển khai các đợt tìm kiếm và quy tập quy mô lớn dưới lòng đất công viên Lê Thị Riêng. Bằng việc huy động nhân chứng lịch sử và ứng dụng các công nghệ hiện đại như máy quét địa vật lý tìm rãnh mộ cổ, lấy mẫu ADN, các lực lượng chức năng đang nỗ lực đưa những người con quả cảm của mùa xuân Mậu Thân trở về trong danh dự^[9].

7. Ý nghĩa lịch sử

Tết Mậu Thân 1968 là bài học kinh điển về sự khác biệt giữa thắng lợi quân sự và thắng lợi chính trị trong chiến tranh hiện đại. Nó chứng minh rằng trong một nền dân chủ, ý chí của công chúng là yếu tố quyết định cuối cùng — và một đòn bất ngờ đủ lớn có thể phá vỡ ý chí đó, dù không thắng trên chiến trường.

Sự kiện này mở đường cho "Việt Nam hóa chiến tranh" dưới thời Nixon, và cuối cùng là Hiệp định Paris 1973 và đại thắng 1975^[2].